Meddyliwch am ddail ar y rheilffordd fel rhew du ar ffyrdd ac fe fyddwch chi’n dechrau deall natur y broblem. Dydyn ni ddim yn sôn am dwmpathau o ddail crin, ond haen lithrig sy’n glynu i’r cledrau ac sy’n anodd iawn cael gwared â hi.

Yn fyr, dyma beth sy’n digwydd:

  • caiff dail eu sgubo ar y cledrau gan sgilwynt trenau sy’n mynd heibio
  • glaw ysgafn yn disgyn
  • olwynion trên yn gwasgu’r dail gwlyb ar bwysedd o dros 30 tunnell y fodfedd sgwâr
  • mae hyn yn cywasgu ac yn carboneiddio’r dail, gan ffurfio haen galed, tebyg i Teflon, ar y cledrau.
 

Oherwydd hynny, rhaid i drenau deithio’n arafach i sicrhau diogelwch a lleihau’r posibilrwydd i’r olwynion lithro a throelli. Mae hyn yn golygu fod yn rhaid i yrwyr frecio’n gynt ar gyfer gorsafoedd a signalau a symud ymlaen eto yn arafach. O ganlyniad, gall fod oedi i wasanaethau trên. Os na all trên symud am na all yr olwynion gydio yn y cledrau, yn aml does dim llwybr amgen, felly bydd oedi i’r trenau sy’n dilyn, neu bydd yn rhaid iddyn nhw gael eu canslo.

Yn ogystal ag achosi problemau difrifol i gwsmeriaid, mae’r difrod a achosir i olwynion trenau yn ystod llithro a throelli ar gledrau’n sylweddol ac mae’n golygu fod yn rhaid i rai trenau gael eu hatal rhag gweithredu er mwyn gwneud gwaith atgyweirio drud. Gall y cledrau hefyd gael eu difrodi gan gostio miloedd o bunnoedd i’w hatgyweirio bob blwyddyn.

Gall dail sydd wedi cwympo darfu’n arw iawn ar wasanaethau rheilffordd - nid yma ym Mhrydain yn unig, ond ledled Ewrop ac yng Ngogledd America. Mae maint y broblem o ddail wedi cwympo a chost cadw gwasanaethau i redeg yn llyfn yn enfawr:

  • mae gan goeden aeddfed wrth ochr y rheilffordd rhwng 10,000 a 50,000 o ddail
  • bydd miloedd o dunelli o ddail yn cwympo ar reilffyrdd bob blwyddyn
  • mae 20,000 o filltiroedd o gledrau i'w cadw’n glir ym Mhrydain
  • mae’r gost flynyddol o atgyweirio difrod i drenau a chledrau o ganlyniad i ddail wedi cwympo dros £10 miliwn
  • mae rheoli llystyfiant wrth ochr rheilffyrdd yn costio dros £5 miliwn bob blwyddyn
  • mae torri coed mawr i lawr yn costio rhwng £20,000 a £50,000 y filltir.

Mae’n amhosibl rhagweld yn union pa bryd y bydd tymor cwympiad y dail yn dechrau nac am ba hyd y bydd yn para ond gall y tywydd fod yn arwydd o ba bryd y mae’n debygol o ddechrau a pha mor ddifrifol y mae’n debygol o fod ar gyfer y rheilffordd.

Bydd tymor difrifol o ddail yn cwympo yn dilyn haf gwlyb yn aml. Mae’n dechrau gyda rhew caled, yn cael ei ddilyn gan wyntoedd uchel a chyfnod o dywydd sych, sy’n achosi i lawer iawn o ddail gwympo dros gyfnod byr. Ond yn draddodiadol, mae’r hydref yn dymor o niwl a thywydd mwyn, sy’n ymestyn cwympiad y dail dros gyfnod hwy ac yn lleihau difrifoldeb y broblem.