Straeon ysbrydion Cymreig: ysbrydion, chwedlau a straeon Calan Gaeaf
Mae perthynas Cymru â’r goruwchnaturiol wedi bod yn gymhleth erioed. Mae adfeilion cestyll, dyffrynnoedd niwlog a chladdfeydd hynafol y wlad yn golygu ei bod yn un o’r llefydd mwyaf atmosfferig ym Mhrydain yr adeg hon o’r flwyddyn. Ymhell cyn i Galan Gaeaf ddod yn ddigwyddiad pwysig y tymor, roedd y Cymry’n adrodd straeon Cŵn Annwn, sef cŵn hela rhithiol yr isfyd a fu’n udo ar draws copaon y mynyddoedd ar nosweithiau gaeafol. Neu’r Tylwythau Teg, yr oedd eu hymyrraeth mewn materion dynol i’w hofni yn hytrach na’i dathlu.
Dyma rai o’r llefydd arswydus a chwedlonol gorau i ymweld â nhw ar y trên y Calan Gaeaf hwn. Cynlluniwch eich taith cyn teithio i rai o’r lleoliadau iasol hyn yr hydref hwn.
1. Castell Caerdydd
Yr hanes: Mae Castell Caerdydd yn cuddio cyfrinach ryfeddol o dan ei fawredd Fictoraidd. Mae’r gorthwr cragen canoloesol yn sefyll yng nghanol y castell ar olion caer Rufeinig. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd twneli o dan y tir yn cael eu defnyddio fel llochesi cyrchoedd awyr gan filoedd o drigolion Caerdydd.
Y profiad arswydus: Mae teithiau ysbrydion yn cael eu cynnal yn rheolaidd yn ystafelloedd a chynteddau tywyllach y castell. Mae llawer o ymchwil wedi’i gwneud i’r straeon ac maen nhw’n wirioneddol gythryblus. Yn ôl chwedl leol, mae ysbryd preswyl y castell yn ffigwr cysgodol sy’n ymddangos ger wal y Rhufeiniaid yn y cyfnos.
Sut i gyrraedd yno: Mae gorsaf Caerdydd Canolog a gorsaf Heol y Frenhines Caerdydd ill dwy o fewn pellter cerdded hawdd i’r castell.
2. Skirrid Mountain Inn, y Fenni
Yr hanes: Mae Tafarn Skirrid Mountain Inn yn honni mai dyma dafarn hynaf Cymru, gyda rhannau o’r adeilad yn dyddio’n ôl dros 900 mlynedd. Honnwyd iddi gael ei defnyddio fel llys gan y Barnwr Jeffreys - y barnwr crog enwog - a dywedir bod dros 180 o bobl wedi cael eu dienyddio drwy gael eu hongian o’r grisiau y tu mewn i’r adeilad.
Y profiad arswydus: Mae gwesteion a staff wedi rhoi gwybod am fannau oer, synau heb esboniad a’r teimlad o gael eu gwylio cyhyd ag y gall unrhyw un gofio. Mae’n ymddangos yn rheolaidd ar restrau o’r tafarndai mwyaf arswydus ym Mhrydain.
Sut i gyrraedd yno: Mae’r dafarn tua milltir a hanner o orsaf y Fenni ym mhentref Llanfihangel Crucornau, ac mae tacsis ar gael o’r orsaf. Dim ond 45 munud mae trenau o Gaerdydd yn ei gymryd.
3. Castell Harlech
Yr hanes: Adeiladwyd Castell Harlech gan Edward I ar ddiwedd y 13eg ganrif ar graig uwchben Môr Iwerddon. Yn y canrifoedd ers hynny, mae wedi casglu hanes digon annymunol o warchae, newyn a gwrthdaro chwerw.
Y profiad arswydus: Yn ôl y sôn, mae menyw wen yn cerdded bylchfuriau’r castell ac mae chwedl yr ysbryd yn dyddio’n ôl ganrifoedd cyn y gân adnabyddus Dynion Harlech. Ar brynhawn llwyd ym mis Hydref, gyda chwmwl isel dros Fae Ceredigion a’r waliau cerrig yn diferu â glaw, mae’r awyrgylch yn anhygoel.
Sut i gyrraedd yno: Mae gorsaf Harlech ar reilffordd Arfordir y Cambrian, gyda gwasanaethau o Fachynlleth a chysylltiadau o Amwythig ac Aberystwyth.
4. Castell Caernarfon
Yr hanes: Mae castell Caernarfon yn un o gestyll canoloesol mawr Ewrop, ac mae ganddo ddigon o straeon ysbrydion i lenwi sawl noson.
Y profiad arswydus: Y stori sy’n cael ei hadrodd amlaf yw hanes gwyliwr ar y waliau sydd wedi cael ei weld gan nifer o dystion dros y blynyddoedd, ac sydd bob amser yn diflannu cyn i unrhyw un allu ei adnabod. Mae tref Caernarfon ei hun, gyda’i strydoedd canoloesol cul y tu mewn i furiau’r dref, yn ychwanegu’n sylweddol at yr awyrgylch.
Sut i gyrraedd yno: Yr orsaf drenau agosaf yw Bangor, tua saith milltir o Gaernarfon. Mae gwasanaethau bws yn rhedeg rhyngddyn nhw’n rheolaidd. Mae trenau o Gaer yn cymryd tuag awr. Mae trenau o Gaerdydd yn cymryd tua thair awr a hanner.
5. Dynes Goch Pafiland, Gŵyr
Yr hanes: Mae hwn yn fwy o stori arswyd na lle arswydus, ond mae’n un o’r rhai mwyaf rhyfeddol yng Nghymru.
Y profiad arswydus: Dynes Goch Pafiland yw’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani ym Mhrydain, a ddarganfuwyd mewn ogof fôr ar arfordir Gŵyr yn 1823 ac sy’n dyddio’n ôl tua 33,000 o flynyddoedd. Er gwaethaf yr enw, canfuwyd yn ddiweddarach mai gweddillion dyn ifanc oedd yr olion, wedi’u claddu’n ddefodol gyda rhodenni ifori ac addurniadau o gregyn, ac wedi’u gorchuddio ag ocr coch. Dim ond ar lanw isel y mae modd cyrraedd yr ogof ac mae angen mynd am dro ar hyd yr arfordir i’w chyrraedd, ond mae’r stori ar ei phen ei hun yn gwneud Gŵyr yn werth y daith.
Sut i gyrraedd yno: Yr orsaf drenau agosaf yw Abertawe. Mae bysiau lleol o Abertawe i Benrhyn Gŵyr yn cymryd tua 30 munud.
6. Castell Coety, Pen-y-bont ar Ogwr
Yr hanes: Mae Castell Coety yn adfail Normanaidd sydd wedi mynd yn angof i raddau helaeth ar gyrion Pen-y-bont ar Ogwr. Mae’n well o lawer am ei fod yn cael ei anwybyddu. Mae’r castell yn dyddio o’r 12fed ganrif ac mae olion tŷ mawr canoloesol o fewn y waliau.
Y profiad arswydus: Yn ôl chwedl leol, mae ysbryd menyw a fu farw yno yn ystod gwarchae hir yn cerdded drwy'r castell. Ar nosweithiau gaeafol, mae gan yr adfeilion y math o awyrgylch y mae straeon ysbrydion yn ffynnu arno. Mae mynediad am ddim ac yn cael ei reoli gan Cadw.
Sut i gyrraedd yno: Mae gorsaf Pen-y-bont ar Ogwr ar y brif linell o Gaerdydd. Dim ond tua 25 munud mae’r daith yn ei gymryd.
Cyn i chi gychwyn ar eich taith ysbrydol, prynwch eich tocynnau trên yn gynnar er mwyn osgoi oedi ar nosweithiau prysur, yn enwedig os ydych chi’n teithio ar Galan Gaeaf.
